1. El Atmanın Önlenmesi Davası Davası Nedir?
El atmanın önlenmesi, diğer adıyla müdahalenin meni davası, aynî hak sahibi olan kişinin bu hakkına konu mal varlığına, üçüncü bir kişi tarafından haksız biçimde el atılmasına karşı açılan ve haksız el atmanın sonlandırılmasını amaçlayan bir eda davasıdır.
Müdahalenin meni (elatmanın önlenmesi) davasında, davacı taraf sahibi olduğu aynı hakkın kendisine tanıdığı; kullanma, yararlanma veya tasarrufta bulunma yetkilerinin tamamına veya birine karşı gerçekleştirilen zarar verici davranışı bertaraf etmeyi amaçlamaktadır. Haksız el atmaya örnek verecek olursak haksız işgal, kamulaştırmasız el atma, taşkın yapı, arsaya hafriyat bırakılması, taşınmaza ait manzaranın kapatılması gibi durumlar haksız el atmadır.
2. El Atmanın Önlenmesi Davası Hangi Koşullarda Açılabilir
El atmanın önlenmesi davası belirli şartların bir arada varlığı halinde açılabilir. Bu şartlar el atmanın gerçekleştirildiği mal varlığı üzerinde ki aynî hakların maliki olan kimsenin aynî hakkına yönelik haksız bir müdahalenin varlığı, haksız el atma ile malikin mülkiyet hakkından doğan yetkilerini kullanmasının engellenmesi ve malikin haksız el atmaya katlanma yükümlülüğünün bulunmaması halidir.
2.1. Haksız El Atmanın Varlığı
Haksız el atma ifade edildiği üzere aynî hak sahibi olmayan kimsenin, başka bir kimsenin sahibi olduğu malvarlığına karşı, o malvarlığından gereğince faydalanabilmesine engel olunan her türlü davranıştır. Uygulamada el atmanın önlenmesi davası genellikle taşınmaz mülkiyeti ile ilgili görülmektedir. Haksız el atmanın dava sırasında varlığı şart olmakla birlikte istisnai olarak yakın gelecekte kuvvetle muhtemel gerçekleşecek olası el atmalara karşı da meni müdahale meni davası açılabilir.
2.2. Haksız El Atma ile Aynî Haklardan Doğan Yetkilerin Gereğince Kullanılamaması
El atmanın önlenmesi davasında aranan diğer şart haksız el atma sonucu aynî hak sahibi kimsenin kullanma, yararlanma veya tasarrufta bulunma yetkilerinden birinin zarar görmesidir. Elatmanın önlenmesi davası için malik olan kimsenin bu yetkilerinden herhangi birinden gereğince faydalanamıyor olması yeterlidir. Dava sırasında mülkiyet hakkından gereği gibi faydalanamıyor olması şartı aranmakta olup geçmiş dönemde kalmış bulunan el atmalar ile ilgili dava açılamaz.
2.3. Haksız El Atmaya Karşı Katlanma Yükümlülüğünün Bulunmaması
Bazı durumlarda malik olan kimse mülkiyet hakkına karşı gerçekleştirilen el atmaya katlanmak zorunda kalabilir. Bu gibi durumlarda malik, diğer şartlar mevcut olsa dahi müdahalenin meni davası açma imkanına sahip değildir. Malikin el atmaya katlanma yükümlülüğü kendisinin tarafı olduğu özel hukuk işlemlerinden doğabileceği gibi kamu yararına dair işlemlerden de doğabilir.
Örneğin malik olan kimse kira kontratı ile mülkiyetinde ki taşınmazı kiraya vermiş ise bu durumda el atmanın haksızlığından söz edilemeyeceği gibi malikin bu duruma katlanması gerektiği açıktır. Bir diğer örnek ise malikin mülkiyetine konu taşınmaz ile ilgili üçüncü kişi lehine üst hakkı vb. gibi irtifak hakları tesis etmesidir. Yine bu durumda da malik müdahalenin meni davası açma hakkından yoksun olacaktır.
3. Elbirliği Mülkiyeti Halinde El Atmanın Önlenmesi Davası
Birlikte mülkiyetin türü olan elbirliği mülkiyeti kanun veya kanunda öngörülen sözleşmeler uyarınca doğan bir birlikte mülkiyet çeşididir. Elbirliği mülkiyetinde maliklerin belirlenmiş payları bulunmayıp malvarlığına ilişkin değerler maliklerin tümüne aittir. Bu açıdan maliklerin mülkiyeti mal varlığının tümüne yaygındır.
İşte bu durumda ortaklığa konu mal varlığı ile ilgili yönetim ve tasarruf işlemleri ancak oy birliği halinde gerçekleşebilecektir. Ancak elbirliği mülkiyetinde ortaklardan her biri ortaklığın mal varlığına ilişkin hakların korunmasını sağlamak için gerekli önlemleri alabilir. İşte bu halde elbirliği ile pay sahibi olan kimse ortaklığa konu mal varlığının korunması için diğer ortakların onayını almaksızın müdahalenin men’i davası açabilecektir. Bu halde dava sonucu verilecek karardan tüm ortaklar faydalanacaktır.
4. Paylı Mülkiyet Halinde Müdahalenin Meni Davası
Birlikte mülkiyetin diğer türü olan paylı mülkiyet maddi olarak bölünmüş olmayan bir malvarlığına ilişkin paydaşların belirli paylarla malik olması halidir. Elbirliği halinde mülkiyetin aksine burada ortakların payları bellidir. Bu nedenle her ortak kendi payına düşüne malvarlığı ile ilgili diğer paydaşların onayı olmaksızın tasarruf işlemlerinde bulunabilir. Paylı mülkiyette paydaş olan malik gerek ortaklığın mal varlığının tamamı ile ilgili gerekse kendi payıyla ilgili haksız bir el atmanın varlığı halinde elatmanın önlenmesi davası açabilir.
5. El Atmanın Önlenmesi Davası ile Açılabilecek Diğer Davalar
Uygulamada müdahalenin meni ile birlikte sıklıkla ecri misil talebi veya kal’i davası (kal davası) açılmaktadır.
5.1. El Atmanın Önlenmesi Davası ve Ecrimisil
Malike ait taşınmaz, haksız el atan tarafından fiilen kullanılmış yahut malikin taşınmazdan yararlanması, haksız el atma sonucu kısmen ya da tamamen engellenmiş ise bu durumda el atmanın önlenmesi davası ile birlikte ecrimisil davası açılması mümkündür. Bu hâlde talep edilen ecrimisil, haksız işgalden doğan bir tazminat niteliği taşır. Ecrimisil, taşınmazın haksız şekilde kullanıldığı süre boyunca malikin mahrum kaldığı kullanım değerinin karşılığı olup, işgalcinin kusurlu olup olmadığına bakılmaksızın talep edilebilir. Haksız el atmanın varlığı, kullanım süresi ve taşınmazın emsal kira bedelleri dikkate alınarak bilirkişi incelemesi yapılır ve buna göre ecrimisil miktarı belirlenir. Böylece malik, hem taşınmaz üzerindeki hukuka aykırı müdahalenin sona erdirilmesini hem de geçmiş döneme ilişkin uğradığı kullanım kaybının giderilmesini aynı süreç içerisinde talep edebilir
5.2. El Atmanın Önlenmesi Davası ve Kal’i Davası
El atılan taşınmazın üzerinde muhdesat bulunması halinde aynî hak sahibi muhdesatın kaldırılmasını talep edebilir. İşte bu durumda aynî hak sahibi el atmanın önlenmesi ile kal’i davası (kal davası) açacaktır. Bu tür davalarda amaç, taşınmaz üzerindeki haksız müdahalenin tamamen ortadan kaldırılması ve taşınmazın eski ve hukuka uygun hâline kavuşturulmasıdır. Kal’i davası ile, taşınmaz malikinin rızası dışında inşa edilen yapı, tesis veya eklentilerin yıkılması ya da kaldırılması talep edilir. Mahkeme, muhdesatın hangi hakka dayanılarak yapıldığını, taraflar arasındaki hukuki ilişkiyi ve el atmanın devam edip etmediğini değerlendirerek karar verir. Haksız el atmanın tespiti hâlinde, muhdesatın kaldırılmasına ve taşınmaz üzerindeki fiilî durumun sona erdirilmesine hükmedilebilir. Böylece aynî hak sahibi, taşınmaz üzerindeki tasarruf yetkisini fiilen ve hukuken yeniden kullanma imkânına kavuşur.
6. El Atmanın Önlenmesi Davası Yetkili ve Görevli Mahkeme
Müdahalenin men-i davasında yetkili mahkeme dava konusu taşınmaz ise taşınmazın bulunduğu yer mahkemesi olup diğer hallerde ise davalının yerleşim yeri yetkili mahkemedir. Davaya bakmakla görevli mahkeme ise Asliye Hukuk Mahkemesidir.
6. Sıkça Sorulan Sorular
📌 El Atmanın Önlenmesi Davasında Harç ve Yargılama Giderleri Nelerdir?
El atmanın önlenmesi davası, nispi harca tabi dava türleri arasında yer almaktadır. Bu kapsamda alınacak nispi harç, dava konusu edilen taşınmazın dava tarihindeki değeri esas alınarak hesaplanır. Taşınmazın değeri genellikle rayiç bedel, emsal satışlar ve gerektiğinde bilirkişi incelemesi yoluyla belirlenir. Davanın açılması aşamasında başvuru harcı ve peşin nispi harç ödenir; yargılama sürecinde ise karar ve ilam harcı tamamlanır.
Harçların yanı sıra, davada çeşitli yargılama giderleri de söz konusu olur. Bunlar arasında bilirkişi ücreti, keşif giderleri, tebligat masrafları ve varsa tanık giderleri yer alır. Özellikle taşınmazın fiilî durumu ve müdahalenin niteliğinin tespiti amacıyla keşif ve bilirkişi incelemesine sıkça başvurulduğundan, bu kalemler yargılama giderleri içinde önemli bir yer tutar. Davanın sonunda, haksız bulunan taraf, karşı tarafın yaptığı yargılama giderlerini ve vekâlet ücretini de ödemekle yükümlü tutulabilir.
📌 El Atmanın Önlenmesi Davası Zamanaşımı Ne kadardır?
El atmanın önlenmesi davası zamanaşımına tabi değildir. Mülkiyet hakkını doğrudan ilgilendiren bir dava türü olduğundan bu davalarda zamanaşımı bulunmamaktadır.
📌 El Atmanın Önlenmesi Davasının Tarafları Kimlerdir?
El atmanın önlenmesi davasında taraflar aynî hak sahibi olan malik ile haksız el atmayı gerçekleştiren kimsedir.
📌 Müdahalenin Meni Davasında Hükmün İcrası
El atmanın önlenmesi davasında verilen kararın taşınmazın aynına ilişkin olmaması halinde hükmün icrası için kesinleşmeye gerek yoktur.