Ortaklığın giderilmesi davasının birlikte mülkiyete tabi taşınır veya taşınmaz ortaklığını sona erdirip ferdi mülkiyete geçişi amaçlayan bir dava türü olduğu önceki yazılarımızda ifade edilmişti. Bu yazımızda ortaklığın giderilmesi davası hangi hallerde açılamaz konusuna değinilecek olup konuyla ilgili diğer yazılarımızı incelemek için şu bağlantıları kullanabilirsiniz: ortaklığın giderilmesi davası, ortaklığın giderilmesi davası satış usulü.
1. Uygun Olmayan Zamanda Paylaşım İsteminde Bulunulması
Türk Medeni Kanunu’nun 698. maddesi uyarınca, ortak bir mal üzerindeki paydaşlar, malın paylaşılmasını talep etme hakkına sahiptir. Ancak, aynı maddenin üçüncü fıkrası, “Uygun olmayan zamanda paylaşma isteminde bulunulamaz.” ifadesiyle, paylaşma talebine iyi niyet kurallarını temel alan bir kısıtlama getirmiştir. Zira ilgili hüküm Medeni Kanun’un 2. Maddesindeki iyi niyet kuralının bir yansımasıdır. Bu nedenle her olayın özgün koşullarına göre değerlendirilecektir.
Genel anlamıyla uygun olmayan zamandan anlaşılması gereken, paylı mülkiyetin sonlandırılmasının daha sonra istenmeyip şimdi istenmesinin özel bir sebepten ötürü paydaşlardan biri ya da birkaçının menfaatine aykırılık teşkil etmesidir. Buradaki aykırılığın diğer paydaşların ortaklığın giderilmesi davasının sonuçlarına katlanmasının kendileri açısından güçlük yaratması ve ağır bir külfet oluşturmasıdır. Kanunda uygun olmayan zamanın neler olduğu belirtilmemiş olup işbu durum daha çok uygulama yoluyla belirlenmektedir. Uygun olmayan zamana ilişkin hallere dair aşağıda bazı örnekler verilmiştir:
- İmar değişikliğinin söz konusu olması
- Kentsel dönüşüm sürecinin söz konusu olması
- Paylı taşınmaza ilişkin inşaat sözleşmesinin söz konusu olması
- Ortak mülkiyete tabi taşınmazın kira sözleşmesine konu olması
- Ortaklığa konu taşınmazın değerinin düşük olduğu bir dönem olması
2. Paylaşmayı İsteme Hakkının Sınırlandırılmış Olunması
Medeni Kanun’un 698. Maddesinin 2. Fıkrası “paylaşmayı isteme hakkı hukuki bir işlemler en çok on yıllık süre ile sınırlandırılabilir.” hükmüne amirdir. İlgili hükümle paydaşların, ortaklığa konu taşınır veya taşınmaza dair aralarında yapacakları sözleşme ile paylaşım isteminde bulunma hakkını on yıl ile sınırlandırabileceği düzenlenmiştir. Dolayısıyla paydaşlar arasında böyle bir sözleşme bulunması halinde ortaklığın giderilmesi, diğer adıyla izale-i şuyu davası açılamayacaktır.
3. Kat Mülkiyetine Tabi Ortak Alanlara Dair
Kat mülkiyetine tabi olan ortak alanlarda ortaklığın giderilmesi davası açılamaz. İfade edilen kat mülkiyetine tabi bağımsız bölümler değil bağımsız bölümlerin dışında kalan ortak alanlardır. Örneğin sitenin havuzu, bağımsız bölümler arasında kalan kısımlar gibi.
4. Ortaklığa Konu Malın Belli Bir Amaca Özgülenmiş Olması
Medeni Kanun’un 698. Maddesi ile “hukuki bir işlem gereğince veya paylı malın sürekli bir amaca özgülenmiş olması sebebiyle paylı mülkiyeti devam ettirme yükümlülüğü bulunmadıkça, paydaşlardan her biri malın paylaşılmasını isteyebilir.” hükmü ile ortaklığa konu malın belli bir amaca özgülenmesi halinde paylaşım isteminde bulunulamayacağını belirtmiştir. Burada önemli olan husus özgülenme halinin süreklilik içermesidir.
5. Derdestlik
Hukuk Muhakemeleri Kanununun 114/1-h maddesi ile dava şartı olarak derdestlik hususu düzenlenmiştir. Buna göre derdestlik, aynı davanın daha önceden açılmış veya halen görülmekte olması halidir. Önemle belirtmek gerekir ki derdestlik halinin mevcudiyeti için davanın taraflarının, dava sebebinin, delillerin ve dava konusu ile talebinin aynı olması gerekmektedir. Böyle bir durumda ortaklığın giderilmesi davası açılamayacaktır.
6. Önalım Hakkının Kullanılması
Ortaklardan birinin öncelikli satın alma hakkını kullanarak diğer ortakların paylarını satın almak istemesi durumunda, ortaklığın giderilmesi davası açılamaz. Bu hak, özellikle taşınmazın değerinin korunması ve ortaklar arasında adil bir paylaşım sağlanması açısından önemlidir.
7. Mirası Ortaklığının Devam Etmesi Durumu
Miras ortaklığı sürecinde, terekenin kesin olarak paylaşılmadığı durumlarda ortaklığın giderilmesi davası açılması mümkün değildir. Paydaşlar arasındaki ortaklığının sona erdirilmesi için önce miras paylaşımının yapılması gereklidir. Miras paylaşımı yapıldıktan sonra ortaklığa tabi mallar hakkında izale-i şuyu davası açılabilir.
Av. Ramazan Bayram / Aralık 2024